Klinik KartZaman duyarlı acilSon güncelleme: 12 Ağustos 2026

Anafilaksi: Yönetim Kartı

Anafilaksi klinik bir tanıdır. Hava yolu, solunum veya dolaşım bozukluğu bulunan çocukta deri bulgularını ya da hipotansiyonu beklemeyin. İlk ve en önemli ilaç, uyluğun ön-yan yüzüne uygulanan intramüsküler (İM) adrenalindir.[1][2][4]

Birinci basamak

Adrenalin 0,01 mg/kg İM

Yeniden değerlendirme

5 dakikada bir

Kritik eşik

2 doza yanıtsızsa dirençli

Tanı eşiği

Aşağıdaki iki klinik tablodan biri yeterlidir

1. Deri/mukoza + sistemik tutulum

Akut ürtiker, eritem veya anjiyoödeme; solunum bozukluğu, dolaşım bozukluğu ya da şiddetli ve süregen gastrointestinal belirtilerden en az birinin eşlik etmesi.

2. Deri bulgusu olmadan yaşamı tehdit eden tutulum

Olası bir alerjenle ilişkili akut hipotansiyon, bronkospazm veya üst hava yolu obstrüksiyonu; tipik deri bulguları bulunmasa da anafilaksi kabul edilir.

Hava yolu:
Dil şişliği, boğazda daralma, ses kısıklığı, stridor, salya artışı

Solunum:
Ani hışıltı, süregen öksürük, konuşma güçlüğü, hipoksemi

Dolaşım:
Solukluk, gevşeklik, bilinç değişikliği, kollaps, kapiller geri dolum zamanı (KGDZ) uzaması, hipotansiyon

Deri bulguları olguların yaklaşık %10–20’sinde bulunmayabilir. Çocuklarda hipotansiyon geç bulgudur; normal kan basıncı anafilaksiyi dışlamaz.[1][6]

İlk dakikalar

Değerlendirme ile tedaviyi eş zamanlı yürütün

Yardım çağırın

Resüsitasyon ekibini etkinleştirin. Alerjen kaynağını güvenle uzaklaştırın veya ilaç infüzyonunu durdurun; adrenalini geciktirmeyin.

İM adrenalin verin

Adrenalin 1 mg/mL çözeltiden 0,01 mg/kg; uyluğun ön-yan yüzüne intramüsküler (İM). Azami tek doz 0,5 mg.

Doğru pozisyonu verin

Çocuğu yatırın; dolaşım bozukluğunda bacakları yükseltin. Solunum baskınsa bacakları uzatılmış oturuşa izin verin. Ayakta tutmayın ve yürütmeyin.

Yaşam desteğini başlatın

Hava yolu, solunum, dolaşım, nörolojik durum ve tam vücut değerlendirmesini (ABCDE) yürütün. Yüksek konsantrasyonlu oksijen, sürekli kardiyak izlem, periferik oksijen satürasyonu (SpO₂) ve sık kan basıncı izlemi sağlayın.

Beşinci dakika

Hava yolu, solunum ve dolaşım bulguları sürüyorsa aynı İM adrenalin dozunu yineleyin.

Uygulama saatini kaydedin. İkinci dozdan sonra yaşamı tehdit eden solunum veya dolaşım bulguları sürüyorsa tabloyu dirençli anafilaksi olarak kabul edin; İM adrenalini beş dakikada bir sürdürürken adrenalin infüzyonunu hazırlayın.[1][5][6]

Doz güvenliği

Adrenalin 1 mg/mL

Ağırlık	Doz	Hacim
10 kg	0,10 mg	0,10 mL
15 kg	0,15 mg	0,15 mL
20 kg	0,20 mg	0,20 mL
30 kg	0,30 mg	0,30 mL
40 kg	0,40 mg	0,40 mL
≥50 kg	0,50 mg	0,50 mL

Hacim hesabı yalnız 1 mg/mL preparat içindir: 0,01 mL/kg. 10 kg altındaki çocuklarda 0,1 mL’den küçük hacimler ölçüm hatasına açıktır; uygun küçük hacimli enjektör ve bağımsız doz kontrolü kullanın. Avustralasya Klinik İmmünoloji ve Alerji Derneği (ASCIA) 2026 kılavuzu, 7,5 kg altı bebek için pratik doz olarak 0,1 mL bildirir.[1][6]

Yüksek riskli ilaç kontrolü

Doğru konsantrasyon:
İM kullanım için 1 mg/mL. “1:1000” ifadesine güvenmek yerine konsantrasyonu mg/mL olarak doğrulayın.

Doğru yol:
Uyluğun ön-yan yüzüne İM. Subkutan uygulamayın; emilim daha yavaş ve güvenilmezdir.

Doğru zaman:
Tanı kuşkusunda gecikmeden verin. Damar yolu, antihistaminik veya kortikosteroid için beklemeyin.

Kaçınılacak hata:
Spontan dolaşımı bulunan çocukta intravenöz bolus adrenalin uygulamayın; ciddi doz ve ritim hatası riski vardır.

Anafilakside önerilen İM adrenalin için mutlak kontrendikasyon yoktur.[1][3][5]

Dolaşım desteği

Şokta damar içi hacmi hızla destekleyin

Endikasyon: Hipotansiyon, kötü perfüzyon veya ilk İM adrenalin dozuna yetersiz yanıt.
Erişim: İntravenöz (İV) yol; gecikecekse intraosseöz (İO) yol.
Bolus: İzotonik kristalloid 10–20 mL/kg hızlı uygulama; her bolustan sonra kalp hızı, kan basıncı, KGDZ, nabız, bilinç, idrar çıkışı ve akciğer bulgularını yeniden değerlendirin.
Kılavuz farkı: Birleşik Krallık Resüsitasyon Konseyi (RCUK) 2021 kılavuzu çocukta 10 mL/kg, ASCIA 2026 ve Royal Children’s Hospital (RCH) kılavuzu 20 mL/kg başlangıç bolusu kullanır; yerel çocuk şok protokolüne ve hastanın yanıtına göre ilerleyin.

[1][5][6]

Ek tedaviler

Adrenalinin yerine geçmez

Süregen bronkospazm: İM adrenalinden sonra inhaler veya nebülize salbutamol ekleyin. Salbutamol üst hava yolu ödemini veya şoku tedavi etmez.

Üst hava yolu obstrüksiyonu: Nebülize adrenalin ek tedavi olabilir; İM adrenalini ve gerekli ileri hava yolu hazırlığını geciktirmemelidir.

Deri belirtileri: Yaşamı tehdit eden bulgular düzeldikten sonra süregen ürtiker ve kaşıntı için sedasyon yapmayan H1-antihistaminik düşünülebilir.

Kortikosteroid: Akut anafilaksinin birinci basamak tedavisi değildir; rutin kullanımının akut sonucu veya bifazik reaksiyonu önlediğine ilişkin güvenilir kanıt yoktur.

[1][3][5]

Kötüleşen çocuğa yaklaşım

İki uygun İM doza rağmen solunum veya dolaşım bozukluğu sürüyorsa

1. Yardımı büyütün
Çocuk yoğun bakım ünitesi (ÇYBÜ), anestezi ve deneyimli hava yolu ekibini çağırın; ileri transferi düzenleyin.

2. İM adrenalini sürdürün
İnfüzyon başlayana kadar yaşamı tehdit eden bulgular sürüyorsa 5 dakikada bir tekrarlayın.

3. Adrenalin infüzyonu
Deneyimli ekip, sürekli izlem, infüzyon pompası ve ayrı damar yolu ile yaklaşık 0,1 mikrogram/kg/dakika başlayıp en düşük etkili hıza titre eder.

4. Fizyolojiyi düzeltin
Oksijenlenme, ventilasyon, dolaşım hacmi ve olası süregen alerjen maruziyetini eş zamanlı değerlendirin.

İnfüzyon güvenliği: Elektrokardiyografi, SpO₂ ve en az beş dakikada bir kan basıncı izlemi; konsantrasyon, doz, pompa hızı ve ayrı hat için bağımsız çift kontrol gerekir. Spontan dolaşımı bulunan çocukta İV bolus adrenalin rutin olarak kullanılmaz. Beta-bloker alan ve adrenalin infüzyonu ile yeterli sıvıya rağmen dirençli kalan çocukta uzman gözetiminde glukagon 20–30 mikrogram/kg İV (azami 1 mg), gerektiğinde 5 dakikada bir yinelenebilir.[5][6]

Gözlem ve yatış

En az 4 saat: Son adrenalin dozundan sonra, kötüleşmeyi yönetebilecek bir klinik alanda gözlem.
Gece yatışı: İkiden fazla adrenalin dozu, adrenalin infüzyonu, İV/İO sıvı resüsitasyonu, dolaşım tutulumu, ağır veya dirençli reaksiyon.
Ek riskler: Önceki bifazik reaksiyon, ağır veya kontrolsüz astım, mast hücre hastalığı, sağlık hizmetine erişim güçlüğü veya gece geç başvuru.

[1][3][6]

Güvenli taburculuk kontrolü

Belirtiler tam düzelmiş, hemodinami kararlı ve en az 4 saattir adrenalin gereksinimi yok.

Olası tetikleyici, maruziyet ve uygulanan tedavilerin saatleri kaydedilmiş.

Yeniden maruziyet riski varsa uygun adrenalin oto-enjektörü reçetelenmiş; aile uygulamayı gösterebiliyor.

Yazılı acil eylem planı, tetikleyiciden kaçınma eğitimi ve çocuk allerji/immünoloji izlemi düzenlenmiş.

[1][3][7]

Triptaz tanıyı destekleyebilir; tedaviyi yönlendirmez

Tanı belirsizse veya ilaç, böcek, perioperatif ya da idiyopatik anafilaksi düşünülüyorsa örnek alınabilir; kan alma işlemi resüsitasyonu geciktirmemelidir. En az bir örnek belirtilerin başlangıcından sonraki ilk 2 saat içinde, en geç 4 saatte; karşılaştırma için başlangıç düzeyi tam düzelmeden en az 24 saat sonra alınır. Normal sonuç anafilaksiyi dışlamaz.[5][6]

Temel klinik mesajlar

Deri bulgusu ve hipotansiyon anafilaksi tanısı için zorunlu değildir.

Adrenalin ilk ilaçtır; damar yolu, antihistaminik veya kortikosteroid için geciktirilmez.

Çocuğu ayağa kaldırmak veya yürütmek venöz dönüşü bozabilir.

İki uygun İM doza yanıtsız yaşam tehdidi, adrenalin infüzyonu ve ÇYBÜ desteği gerektirir.

Kaynaklar

1
Australasian Society of Clinical Immunology and Allergy. ASCIA Guidelines: Acute Management of Anaphylaxis. Updated July 2026.
Güncel tanı ölçütleri, hasta pozisyonu, intramüsküler adrenalin, dirençli anafilaksi, gözlem ve taburculuk yaklaşımı.
Kaynağı aç
2
Dribin TE, Muraro A, Camargo CA Jr, et al. Anaphylaxis definition, overview, and clinical support tool: 2024 consensus report—a GA²LEN project. J Allergy Clin Immunol. 2025;156:406–417.e6. doi:10.1016/j.jaci.2025.01.021.
Anafilaksi tanımı, klinik tanı ölçütleri ve adrenalin endikasyonlarını standartlaştıran uluslararası uzlaşı bildirisi.
Kaynağı aç
3
Golden DBK, Wang J, Waserman S, et al. Anaphylaxis: A 2023 practice parameter update. Ann Allergy Asthma Immunol. 2024;132:124–176. doi:10.1016/j.anai.2023.09.015.
Erken adrenalin kullanımı, gözlem süresinin risk temelli belirlenmesi ve taburculuk sonrası korunma önerileri.
Kaynağı aç
4
Cardona V, Ansotegui IJ, Ebisawa M, et al. World Allergy Organization Anaphylaxis Guidance 2020. World Allergy Organ J. 2020;13:100472. doi:10.1016/j.waojou.2020.100472.
Anafilaksi tanı ölçütleri, birinci basamak adrenalin tedavisi ve uzun dönem risk azaltma yaklaşımı.
Kaynağı aç
5
Resuscitation Council UK. Emergency Treatment of Anaphylaxis: Guidelines for Healthcare Providers. May 2021.
ABCDE yaklaşımı, adrenalin tekrarı, çocukta sıvı bolusu, dirençli anafilaksi infüzyonu, triptaz örneklemesi ve risk temelli gözlem.
Kaynağı aç
6
Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Anaphylaxis. Paediatric Improvement Collaborative. Current online version accessed August 2026.
Çocuklara özgü klinik bulgular, adrenalin doz tablosu, dirençli anafilaksi ve yatış/taburculuk ölçütleri.
Kaynağı aç
7
Orhan F, Civelek E, Şahiner ÜM, et al. Anafilaksi: Türk Ulusal Rehberi 2018. Asthma Allergy Immunol. 2018;16(Suppl 1):1–62. doi:10.21911/aai.2018.1.
Türkiye bağlamında anafilaksi tanısı, akut tedavi, adrenalin oto-enjektörü ve allerji izlemi için ulusal başvuru kaynağı.
Kaynağı aç