Klinik KartÇocuk acil · toksikolojiSon güncelleme: 20 Ağustos 2026

İlk değerlendirme ve güvenli klinik karar

Çocukta Akut Zehirlenme: İlk 10 Dakika

Madde bilinmese de önce yaşamı tehdit eden fizyolojik bozuklukları saptayın. Toksidrom bulgularını, elektrokardiyografiyi (EKG), hedefli testleri, dekontaminasyonu ve antidot kararını tek bir klinik akış içinde yönetin.

İlk 10 dakika

Sırayla ne yapmalı?

0–1 dk

Güvenlik ve ABCDE

Kişisel koruyucu ekipmanı kullanın; çocuğu maruziyet kaynağından uzaklaştırın. Hava yolunu, solunumu, dolaşımı, bilinç düzeyini ve vücut ısısını değerlendirin.

1–3 dk

Yaşam desteği

Oksijenlenme ve ventilasyon desteğini başlatın. İntravenöz erişim sağlayın; gecikirse intraosseöz erişim açın. Hipoglisemiyi ve nöbeti tedavi edin.

3–5 dk

Toksidrom ve EKG

Pupilleri, terlemeyi, cildi, sekresyonları, bağırsak ve mesane bulgularını, kas tonusunu ve 12 derivasyonlu EKG’yi değerlendirin.

5–7 dk

Hedefli öykü ve test

Maddeyi ve ürünün salım şeklini, alınmış olabilecek en yüksek miktarı, maruziyet zamanını ve birlikte alınmış olabilecek maddeleri belirleyin. Kararı değiştirecek hedefli testleri seçin.

7–10 dk

Özgül plan

UZEM 114 ile görüşün. Uygun antidotu ve dekontaminasyonu planlayın; çocuk yoğun bakım ünitesine (ÇYBÜ) yatış ve transfer gereksinimini değerlendirin.

Normal periferik oksijen satürasyonu, kan basıncı veya ilk laboratuvar sonucu ağır zehirlenmeyi dışlamaz. Gecikmiş emilim, aktif metabolitler ve uzatılmış salımlı ürünler nedeniyle çocuk seri olarak yeniden değerlendirilmelidir.[1][3]

İlk değerlendirme

ABCDE: Madde bilinmeden başlanabilen tedavi

Hava yolu

Hava yolunu koruyucu refleksleri ve çocuğun sekresyonlarını temizleyebilme yeterliliğini değerlendirin. Hava yolu güvenli değilse ağızdan aktif kömür veya başka bir dekontaminasyon yöntemi uygulamayın.[1][2]

Solunum

Solunum sayısını ve eforunu, göğüs hareketlerini, hava girişini ve kapnografiyi birlikte değerlendirin. Apne veya hipoventilasyon varsa balon–maske ventilasyonunu gecikmeden başlatın.[1][2]

Dolaşım

Kardiyak ritmi, nabız dolgunluğunu, kapiller geri dolum zamanını (KGDZ), ekstremite ısısını ve kan basıncını değerlendirin. Sıvı ve vazoaktif tedaviyi toksinin oluşturduğu fizyolojik bozukluğa göre düzenleyin.[1][2]

Nörolojik durum

Bilinç düzeyini, pupilleri, kas tonusunu, klonusu, nöbet varlığını ve yatak başı kan glukozunu değerlendirin. Toksine bağlı nöbette ilk seçenek benzodiazepindir.[1][2]

Maruziyet ve ısı

Kontamine giysileri çıkarın; cilt veya göz maruziyetinde uygun dekontaminasyonu başlatın. Vücut ısısını ölçün; travma bulgularını ve transdermal ilaç bantlarını kontrol edin.[1][2]

Entübasyon kararını tek puana bağlamayın

Hava yolunu koruyamama, ilerleyici hipoventilasyon, tekrarlayan nöbet, ağır bronkore veya klinik tükenme; Glasgow Koma Skalası puanından bağımsız olarak ileri hava yolu gerektirebilir.

Naloksonun hedefi

Şüpheli opioid maruziyetinde temel hedef çocuğu tümüyle uyandırmak değil, yeterli ventilasyonu sağlamaktır. Ventilasyon desteğini antidotun etkisini beklemeden başlatın.[2]

Kasıt ve güvenlik

Çocuğun gelişim düzeyiyle bağdaşmayan “kazara alım” öyküsünü ihmal veya istismar açısından değerlendirin. Ergenlikte kasıtlı alım varsa birlikte madde alımını ve kendine zarar verme riskini araştırın.[3]

Toksidromları tanıma

Tek bir bulguya değil, bulguların birlikteliğine odaklanın

Opioid

Bilinç düzeyinde azalma, bradipne veya apne; çoğunlukla miyozis

İlk eylem: Hava yolunu ve ventilasyonu güvence altına alın; solunum depresyonu varsa naloksonu düşünün.[1][2]

Sedatif–hipnotik

Bilinç düzeyinde azalma, hipoventilasyon ve hipotermi

İlk eylem: Destek tedavisini başlatın; flumazenili yalnızca çok seçilmiş olgularda toksikoloji görüşüyle değerlendirin.[1][2]

Antikolinerjik

Ajitasyon veya deliryum, midriyazis, kuru ve sıcak cilt, idrar retansiyonu ve bağırsak seslerinde azalma

İlk eylem: Aktif soğutma ve ajitasyon tedavisini başlatın; nöbet veya geniş QRS varsa kardiyotoksik alımı araştırın.[1][2]

Sempatomimetik

Ajitasyon, midriyazis, terleme, taşikardi veya hipertansiyon ve hipertermi

İlk eylem: Benzodiazepin verin; aktif soğutmayı başlatın. EKG’yi ve rabdomiyoliz bulgularını değerlendirin.[1][2]

Kolinerjik

Miyozis, bronkore veya bronkospazm, salivasyon, kusma veya ishal ve fasikülasyon

İlk eylem: Ekibin kontaminasyondan korunmasını sağlayın; sekresyonları aspire edin ve oksijen verin. Atropini bronşiyal sekresyonlar kontrol altına alınana kadar titre edin.[1][2]

Sodyum kanalı blokajı

Bilinç bozukluğu veya nöbet, hipotansiyon, QRS genişlemesi ya da ventriküler aritmi

İlk eylem: Seri EKG çekin; sodyum bikarbonat ve ileri tedavi için toksikoloji görüşü alın.[1][2]

Birden fazla madde alımı, erken başvuru, eşlik eden hastalıklar ve hastaneye gelmeden önce verilen ilaçlar tipik toksidrom bulgularını değiştirebilir. Toksidrom tanısı öykünün, seri muayenenin ve EKG’nin yerini tutmaz.

Hızlı öykü ve hedefli değerlendirme

Öyküyü, EKG’yi ve hedefli testleri birlikte yorumlayın

Hızlı öykünün asgari veri kümesi

Ürünün tam adı, etken maddesi, konsantrasyonu ve farmasötik şekli
Alınmış olabilecek en yüksek miktar; çocuğun güncel ağırlığına göre mg/kg hesabı
Maruziyet zamanı ve alımın tek doz mu, tekrarlayan doz mu olduğu
İlacın hemen salımlı, gecikmeli salımlı, uzatılmış salımlı veya enterik kaplı olup olmadığı
Birlikte alınmış olabilecek ilaçlar, alkol, diğer maddeler veya bitkisel ürünler
Belirtilerin başlangıcı, evde yapılan müdahaleler ve alımın kasıtlı olma olasılığı

İnceleme	Ne zaman yapılır?	Kritik güvenlik notu
Yatak başı kan glukozu	Bilinç değişikliği, nöbet, şok; küçük çocukta açıklanamayan kötüleşme	İlk glukoz ölçümünün normal olması, daha sonra gelişebilecek hipoglisemiyi dışlamaz.[1][3]
12 derivasyonlu EKG	Bilinmeyen veya kasıtlı alım, kardiyotoksik madde kuşkusu, nöbet, şok ya da anormal yaşamsal bulgu	Ritim, QRS, düzeltilmiş QT (QTc) ve aVR birlikte değerlendirilir; gerektiğinde yinelenir.[1][3]
Kan gazı ve laktat	Solunum yetmezliği, şok, ağır metabolik bozukluk, salisilat veya toksik alkol kuşkusu	Tek normal değer güvence sağlamaz; klinik seyirle birlikte izlenir.[1][3]
Elektrolitler ve organ işlevleri	Orta/ağır toksisite, kusma, böbrek etkilenimi, ritim bozukluğu veya şok	Potasyum, kalsiyum, bikarbonat, kreatinin ve karaciğer testleri hedefe göre seçilir.[1][3]
Parasetamol ve salisilat düzeyi	Kasıtlı alım, bilinmeyen madde alımı, birden fazla ilaç alımı veya bu maddelerden birinin alındığına ilişkin kuşku	Parasetamol nomogramı yalnızca zamanı bilinen akut alımlarda kullanılabilir. Salisilat düzeyi ise klinik bulgular ve seri ölçümlerle birlikte yorumlanır.[1][3]
İdrar toksikoloji taraması	Yalnız sonuç yönetimi değiştirecekse	Kapsamı sınırlıdır; yalancı pozitif/negatif sonuç zehirlenmeyi doğrulamaz veya dışlamaz.[1][3]

Gastrointestinal dekontaminasyon

Ne zaman uygulanır, ne zaman uygulanmaz?

Aktif kömür

Ciddi toksisite oluşturabilecek ve aktif kömürün adsorbe edebildiği bir madde alınmışsa, hava yolu güvenliyse ve toksikoloji görüşü alınmışsa aktif kömür genellikle ilk 1–2 saat içinde değerlendirilebilir. Çocuklarda sık kullanılan tek doz 1 g/kg’dır; en yüksek doz 50 g’dır.[2][4]

Aktif kömür vermeyin: Hava yolu güvenli değilse, kusma kontrol edilemiyorsa, belirgin nöbet riski varsa veya bağırsak tıkanıklığı ya da perforasyonu düşünülüyorsa. Aktif kömür; kostik maddeleri, hidrokarbonları, toksik alkolleri, demiri, lityumu ve potasyumu etkili biçimde adsorbe etmez.

Tüm bağırsak yıkama

Tüm bağırsak yıkama, polietilen glikol–elektrolit çözeltisi verilerek bağırsak içeriğinin ilerletilip boşaltılmasıdır. Uzatılmış salımlı veya enterik kaplı ilaçların ciddi miktarda alımında; aktif kömürün adsorbe edemediği demir, lityum veya potasyum alımlarında; ayrıca gastrointestinal sistemde paketlenmiş yasa dışı madde bulunmasından kuşkulanılan seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.[5]

Uygulamayın: Bağırsak tıkanıklığı, perforasyon veya ileus varsa; çocuk hemodinamik olarak stabil değilse; hava yolu güvenli değilse veya işlem güvenle sürdürülemeyecekse.

Klinik sonuçları iyileştirdiğine ilişkin kanıt yetersizdir. İlk 10 dakikada rutin olarak yapılmaz; karar toksikoloji görüşüyle verilir.

Gastrik lavaj ve ipeka

İpeka şurubu kullanılmamalıdır. Gastrik lavajın rutin kullanımını destekleyen kanıt yoktur ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Yalnız olağanüstü, yaşamı tehdit eden ve başka etkili seçeneğin bulunmadığı maruziyetlerde; deneyimli ekip, güvenli hava yolu ve klinik toksikoloji görüşüyle tartışılabilir.[6][7]

Cilt ve göz maruziyeti: Ekip güvenliğini sağlayın ve kontamine giysileri çıkarın. Kuru kimyasal teması varsa önce kimyasalı uzaklaştırın. Göz ve cildi maddeye uygun şekilde yıkamaya başlayın. Sistemik değerlendirmeyi ve UZEM görüşmesini dekontaminasyonla eş zamanlı sürdürün.

Antidotlar ve ileri tedaviler

Antidotu fizyolojik hedefe göre uygulayın

Klinik durum	Antidot veya özgül tedavi	Kritik güvenlik notu
Opioide bağlı solunum depresyonu	Nalokson; SAEM çocuk yaklaşımında intravenöz veya intraosseöz 0,1 mg/kg/doz, en çok 2 mg/doz	Ventilasyon desteğini sürdürün; solunum depresyonu devam ederse klinik yanıta göre nalokson dozunu tekrarlayın. Uzun etkili veya sentetik opioidlerde solunum depresyonu yeniden gelişebilir; tekrarlayan doz ya da infüzyon gerekebilir.[1][2][8]
Parasetamol	Asetilsistein	Alımdan sonraki ilk dört saat içinde ölçülen parasetamol düzeyi nomogramla risk sınıflaması için kullanılamaz. Asetilsisteine başlama ve tedaviyi sonlandırma kararı; alımın niteliğine, parasetamol düzeyine, karaciğer testlerine ve klinik ölçütlere dayanır. Tedavi yalnızca “21 saat tamamlandı” gerekçesiyle sonlandırılmaz.[1][2][8]
Trisiklik antidepresan veya başka sodyum kanalı blokajı	Sodyum bikarbonat	QRS genişlemesi, hipotansiyon, ventriküler ritim bozukluğu veya toksine bağlı nöbette EKG ve kan gazı yanıtına göre toksikologla titre edilir.[1][2][8]
Kolinerjik toksidrom	Atropin; uygun olguda pralidoksim	Atropini kalp hızına göre değil, bronşiyal sekresyonların azalmasına ve oksijenlenmenin düzelmesine göre titre edin. Ekibi kontaminasyondan koruyun.[1][2][8]
Sulfonilüreye bağlı hipoglisemi	Glukoz; tekrarlayan veya uzamış hipoglisemide oktreotid	Glukoz uygulamasından sonra hipoglisemi tekrarlayabilir; seri glukoz ölçümü ve uzun süreli gözlem gerekir.[1][2][8]
Methemoglobinemi	Oksijen; uygun olguda metilen mavisi	Ko-oksimetri ve klinik bulguları birlikte değerlendirin. Glukoz-6-fosfat dehidrogenaz eksikliğinde etkisizlik/hemoliz riski için uzman görüşü alın.[1][2][8]
Kalsiyum kanal blokeri veya beta bloker toksisitesi	Kalsiyum, yüksek doz insülin–öglisemi tedavisi ve seçilmiş ileri tedaviler	Tedavi sırasında glukozu, potasyumu ve hemodinamik durumu yakından izleyin. ÇYBÜ, toksikoloji ve ekstrakorporeal tedavi sunabilen merkezle erken görüşün.[1][2][8]

Toksinin vücuttan uzaklaştırılmasını hızlandıran yöntemleri erken değerlendirin

Ağır salisilat, lityum, metanol veya etilen glikol zehirlenmesinde; ağır valproat zehirlenmesi ve seçilmiş diğer maruziyetlerde hemodiyaliz veya başka bir ekstrakorporeal tedavi kararı klinik duruma, organ işlevine, asit–baz dengesine ve seri ilaç düzeylerine göre verilir. Uygun merkeze transferi, tüm laboratuvar sonuçları çıkana kadar ertelemeyin.[9]

Antidot dozu bu kartta yoksa

Çocuğun ağırlığını, ürün konsantrasyonunu, veriliş yolunu ve organ işlevini doğrulamadan dozu ezbere vermeyin. UZEM 114’ten alınan öneriyi, güncel ürün bilgisi ve kurum protokolüyle birlikte doğrulayın. Destek tedavisini danışmanlık yanıtını beklemeden başlatın.

Türkiye’de danışmanlık ve transfer

UZEM 114 ile görüşürken tedaviyi geciktirmeyin

Ulusal Zehir Danışma Merkezi

114

Sağlık Bakanlığı bilgilerine göre UZEM 114, zehirlenmeler konusunda 7/24 danışmanlık hizmeti verir. UZEM’i aramak resüsitasyonu veya zaman duyarlı tedaviyi geciktirmemelidir.[10]

UZEM’i ararken hazır bulundurun

Çocuğun yaşı, ağırlığı, yaşamsal bulguları ve bilinç durumu

Ürünün adı, etken maddesi, konsantrasyonu ve ambalajı veya fotoğrafı

Alınmış olabilecek en yüksek miktar, maruziyet zamanı ve maruziyet yolu

Ürünün salım şekli ve birlikte alınmış olabilecek maddeler

EKG, glukoz, kan gazı ve hedefli test sonuçları

Verilen sıvı, ilaç ve antidotlar ile çocuğun klinik yanıtı

Kötüleşen çocuğa yaklaşım

Önce fizyolojik bozulmayı yeniden değerlendirin

İlerleyici bilinç azalması · hipoventilasyon · nöbet · hipertermi · QRS/QTc değişikliği · şok

1. Yeniden değerlendirin

ABCDE’yi, glukozu, vücut ısısını, KGDZ’yi, kardiyak ritmi ve kapnografiyi yeniden değerlendirin; müdahaleye yanıtı belgeleyin.

2. Desteği artırın

Balon–maske ventilasyonunu veya ileri hava yolu desteğini, benzodiazepini, aktif soğutmayı, dolaşım desteğini ve uygun antidot ya da özgül tedaviyi eş zamanlı uygulayın.

3. Tanıyı genişletin

Birlikte madde alımını, gecikmeli veya uzatılmış salımlı preparatı, gastrointestinal sistemde bulunan paketli maddeyi, hipoksiyi, travmayı, sepsisi ve metabolik nedenleri yeniden değerlendirin.

4. Erken yardım isteyin

Çocuk acil, ÇYBÜ, anestezi, klinik toksikoloji veya UZEM, nefroloji ve ekstrakorporeal tedavi sunabilen merkezle erken iletişim kurun.

Hata önleme

İlk 10 dakikanın sık ve önlenebilir hataları

Hata	Neden sakıncalı?	Güvenli karşılık
Toksikoloji taramasını beklemek	Sınırlı kapsam ve yalancı sonuçlar zaman duyarlı tedaviyi geciktirir.	ABCDE, glukoz, EKG ve toksidrom temelinde tedaviyi başlatın.
Aktif kömürü rutin vermek	Aspirasyon ağır zarara yol açabilir; birçok maddeyi bağlamaz.	Madde, zaman, doz ve hava yolu güvenliğini toksikologla doğrulayın.
İlk bulgular normal diye rahatlamak	Gecikmiş emilim veya aktif metabolitler daha sonra klinik kötüleşmeye yol açabilir.	Maddeye özgü gözlem yapın; klinik durumu, EKG’yi ve gerekli laboratuvar değerlerini seri olarak yeniden değerlendirin.
Tek bir miktar tahminine güvenmek	Tablet sayısı, ürünün dozu ve alınan miktara ilişkin öykü hatalı olabilir.	Alınmış olabilecek en yüksek dozu mg/kg olarak hesaplayın.
Kasıtlı alımı yalnızca tıbbi bir olay olarak görmek	Yineleyen kendine zarar ve ev güvenliği riski gözden kaçar.	Tıbbi stabilizasyonun ardından psikososyal değerlendirme yapın ve güvenlik planı oluşturun.

Ana mesajlar

Nöbet sonunda akılda kalması gerekenler

Zehirlenmede ilk ve en önemli tedavi çoğu zaman uygun destek tedavisidir.

Madde bilinmese de ABCDE değerlendirmesi, kan glukozu ölçümü ve EKG geciktirilmez.

Naloksonun klinik hedefi çocuğu tamamen uyandırmak değil, yeterli ventilasyonu sağlamaktır.

Aktif kömür, gastrik lavaj ve tüm bağırsak yıkama rutin olarak uygulanmaz.

Tüm bağırsak yıkama yalnızca seçilmiş endikasyonlarda ve toksikoloji görüşüyle planlanır.

Tek bir normal ölçüm gecikmiş toksisiteyi dışlamaz; klinik seyir seri değerlendirmeyle izlenir.

Kötüleşme varsa birlikte madde alımını ve gecikmeli veya uzatılmış salımlı preparat olasılığını yeniden değerlendirin.

UZEM 114 ile görüşürken zaman duyarlı yaşam desteğini geciktirmeyin.

Kaynaklar

Doğrulanmış ve erişilebilir bilimsel kaynaklar

Kanak M, Tarango S, Liu DR. Management of pediatric toxic ingestions in the emergency department. Pediatr Emerg Med Pract. 2023;20(12):1–24.

Çocukluk çağı zehirlenmelerinde ilk resüsitasyon, klinik değerlendirme, hedefli inceleme, dekontaminasyon ve özgül tedavi yaklaşımı.

Kaynağı açın

Society for Academic Emergency Medicine. CDEM Pediatric Emergency Medicine Curriculum: Ingestion. Güncelleme: Temmuz 2024.

ABCDE yaklaşımı, toksidromlar, elektrokardiyografi, laboratuvar incelemeleri, nalokson ve gastrointestinal dekontaminasyonun eğitim çerçevesi.

Kaynağı açın

Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Poisoning – Acute Guidelines for Initial Management.

Çocukta risk değerlendirmesi, kasıtlı alım, olası çocuk ihmali/istismarı, hedefli inceleme ve güvenli izlem ilkeleri.

Kaynağı açın

Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Use of Activated Charcoal in Poisonings.

Aktif kömürün çocuklarda sınırlı yeri, zamanlama, adsorbe olmayan maddeler ve aspirasyon güvenliği.

Kaynağı açın

Thanacoody R, et al. Position paper update: whole bowel irrigation for gastrointestinal decontamination of overdose patients. Clin Toxicol. 2015;53:5–12.

Tüm bağırsak yıkamanın seçilmiş endikasyonları, uygulanmaması gereken durumlar ve klinik sonuçlara ilişkin kanıtların sınırlılığı.

Kaynağı açın

Benson BE, et al. Position paper update: gastric lavage for gastrointestinal decontamination. Clin Toxicol. 2013;51:140–146.

Gastrik lavajın rutin kullanımını destekleyen kanıt bulunmaması ve ciddi komplikasyon olasılığı.

Kaynağı açın

Höjer J, et al. Position paper update: ipecac syrup for gastrointestinal decontamination. Clin Toxicol. 2013;51:134–139.

İpeka şurubunun evde veya acil serviste rutin kullanımından kaçınılması.

Kaynağı açın

Dart RC, et al. Management of Acetaminophen Poisoning in the US and Canada: A Consensus Statement. JAMA Netw Open. 2023;6:e2327739.

Parasetamol zehirlenmesinde zamanlamaya göre düzey ölçümü, nomogramın sınırları, asetilsistein başlama ve sonlandırma ölçütleri.

Kaynağı açın

EXTRIP Workgroup. Blood Purification in Toxicology: Salicylates and Lithium recommendations.

Ağır salisilat ve lityum zehirlenmesinde ekstrakorporeal tedavi endikasyonları ve tercih edilen yöntemler.

Kaynağı açın

T.C. Sağlık Bakanlığı. 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM).

Türkiye’de zehirlenmeler için 114 numaralı danışma hattı ve kurumsal bilgilendirme.

Kaynağı açın