Koyu yeşil safralı kusma
Bağırsak tıkanıklığı ve orta bağırsak volvulusu dışlanana kadar cerrahi alarmdır.
Klinik Kartlara dön
Klinik KartZaman duyarlı cerrahi acillerSon güncelleme: 19 Ağustos 2026
Çocukluk çağında akut karın ağrısı
Cerrahi Acilleri Kaçırmama Kartı
İnvajinasyon, testis veya adneks torsiyonu, akut apandisit ve bağırsak rotasyon bozukluğuna bağlı orta bağırsak volvulusunu ilk dakikalarda ayırın; resüsitasyon, analjezi, görüntüleme ve cerrahi danışmayı doğru sırada yürütün.
30 saniyede klinik çerçeve
Beş bulgudan biri varsa cerrahi acili önceleyin
Periton irritasyonu
Hareketten kaçınma, sarsıntı veya perküsyonla ağrı, istemsiz kasılma ve tahta sertliğinde karın.
Ani şiddetli ağrı
Testis veya adneks torsiyonu, invajinasyon, volvulus, perforasyon ya da sıkışmış fıtık düşünün.
Dolaşım bozukluğu
Solukluk, uykuya eğilim, taşikardi, uzamış kapiller geri dolum zamanı ve soğuk ekstremiteyi erken şok olarak ele alın.
Genital veya pelvik bulgu
Alt karın ağrısında skrotal muayeneyi ve yaşa uygun jinekolojik değerlendirmeyi atlamayın.
İlk beş dakika
Tanısal kesinliği beklemeden güvenliği sağlayın
ABCDE ve perfüzyon
Hava yolu, solunum, dolaşım, bilinç ve tam vücut değerlendirmesini yapın; şoku eş zamanlı tedavi edin.
Ağızdan alımı kesin
Torsiyon, tıkanıklık, periton irritasyonu veya cerrahi girişim olasılığında çocuğu aç bırakın.
Damar yolu ve analjezi
Damar içi; gecikecekse kemik içi erişimi sağlayın. Ağrıyı yaşa ve kiloya uygun biçimde tedavi edin.
Erken cerrahi iletişim
Çocuk cerrahisi, üroloji veya çocuk/ergen jinekolojisini görüntüleme sonucunu beklemeden haberdar edin.
Hedefli inceleme
Laboratuvar ve görüntülemeyi ön tanıya göre seçin; normal tek bir sonuçla ciddi cerrahi hastalığı dışlamayın.
Tıkanıklık veya volvulus kuşkusu
Nazogastrik sonda ile dekompresyon gereksinimini değerlendirin; özellikle belirgin karın şişliği, süregen kusma veya uzun transfer varsa cerrahi ve anestezi ekibiyle birlikte planlayın.[1][8]
Hedefli laboratuvar
Kan şekeri, kan gazı ve laktat, hemogram, C-reaktif protein, elektrolitler, karaciğer testleri, lipaz, idrar incelemesi ve gebelik testi yalnız klinik bağlama göre seçilir.[1]
Transferi erken planlayın
Gerekli cerrahi, radyoloji, anestezi veya çocuk yoğun bakım olanağı yoksa görüntüleme sürecinin transferi geciktirmesine izin vermeyin.
Hızlı ayırıcı tanı
Dört zaman duyarlı tabloyu aynı ekranda karşılaştırın
| Özellik | İnvajinasyon | Testis / adneks torsiyonu | Apandisit | Rotasyon bozukluğu–volvulus |
|---|---|---|---|---|
| Yaş ve örüntü | En sık 3 ay–2 yaş; tekrarlayan ağlama-ağrı atakları | Testis: puberte çevresi; adneks: ergenlikte artar, her yaşta olabilir | Her yaş; küçük çocukta tablo daha silik olabilir | Yenidoğan ve sütçocuğunda daha sık; büyük çocukta da görülebilir |
| Ağrı | Kolik, ataklar arasında geçici rahatlama | Ani, şiddetli, çoğu kez tek taraflı; aralıklı da olabilir | Giderek artan, sıklıkla sağ alt kadrana yerleşen | Ani veya aralıklı; iskemiyle sürekli ve yaygın hâle gelebilir |
| Kusma | Sık; ilerleyen tıkanıklıkta safralı olabilir | Bulantı ve kusma sık eşlik eder | İştahsızlık ve kusma sık; ishal dışlamaz | Koyu yeşil safralı kusma temel alarm bulgusudur |
| Ayırt ettiren bulgu | Solukluk, açıklanamayan uykuya eğilim; çilek jölesi dışkı geç bulgudur | Yüksek/yatay testis veya ani tek taraflı alt karın-pelvik ağrı | Hareket, öksürük veya sarsıntıyla artan sağ alt kadran ağrısı | Karın şişliği, periton irritasyonu, kanlı dışkı veya şok |
| İlk yaklaşım | Ultrasonografi + erken çocuk cerrahisi/radyoloji eşgüdümü | Görüntüleme için cerrahi değerlendirmeyi geciktirme | Klinik risk + ultrasonografi; belirsizlikte yeniden muayene ve ikinci basamak görüntüleme | Ağızdan alımı kes, dekompresyonu değerlendir, cerrahi ve radyolojiyi eş zamanlı çağır |
Tablodaki özellikler tipik örüntüyü gösterir. Klasik üçlünün, ele gelen kitlenin, safralı kusmanın veya beklenen ağrı göçünün bulunmaması ilgili tanıyı tek başına dışlamaz.
Dört cerrahi acil
Her hastalıkta tanı eşiğini ve gecikme nedenini bilin
Ataklı ağrı ve açıklanamayan uykuya eğilim
İnvajinasyon
Bağırsak segmentinin komşu bağırsak içine ilerlemesi; tıkanıklık, venöz göllenme, iskemi ve perforasyona yol açabilir. Çocuk ataklar sırasında şiddetle ağlayabilir, dizlerini karnına çekebilir; ataklar arasında belirgin biçimde rahatlayabilir. Solukluk veya açıklanamayan uykuya eğilim tek başvuru bulgusu olabilir.[2]
Türkçe klinik bulgu: “Çilek jölesi görünümünde kanlı-mukuslu dışkı” bağırsak iskemisini düşündüren geç bir bulgudur. Beklenmemelidir; ağrı, ele gelen kitle ve bu dışkı görünümünden oluşan klasik üçlü çocukların %15’inden azında birlikte bulunur.[2]
- İlk görüntüleme: Deneyimli ekipçe yapılan karın ultrasonografisi.
- Stabil ve periton irritasyonu yok: Çocuk cerrahisinin hazır olduğu koşullarda hava veya kontrast lavmanıyla redüksiyon.
- Şok, perforasyon veya periton irritasyonu: Lavmanla redüksiyon uygulanmaz; acil cerrahi yönetim gerekir.
Ani ağrı ve kusma
Testis veya adneks torsiyonu
Testis torsiyonu: Ani skrotal ya da alt karın ağrısı, bulantı-kusma, yukarı yerleşmiş veya yatay duran testis ve kremaster refleksinin kaybı kuşku uyandırır. Cerrahi değerlendirme ultrasonografi için geciktirilmez.[3]
Adneks torsiyonu: Ani veya aralıklı, çoğunlukla tek taraflı alt karın-pelvik ağrı ve kusma ile başvurabilir. Kesin tanı cerrahidir; hiçbir klinik ya da görüntüleme ölçütü tanıyı ameliyat öncesinde tek başına kesinleştiremez.[4]
Giderek artan ve yerelleşen ağrı
Akut apandisit
İştahsızlık, ateş, kusma ve sağ alt kadran hassasiyeti sık görülür; göbek çevresinden sağ alt kadrana ağrı göçü yararlıdır ancak zorunlu değildir. Özellikle beş yaş altındaki çocuklarda ishal, yaygın ağrı, sepsis veya perforasyonla başvuru görülebilir.[1][5]
- Düşük klinik risk: Alternatif tanılar ve güvenli izlem değerlendirilir; rutin görüntüleme gerekmeyebilir.
- Orta klinik risk: Sağ alt kadran/karın ultrasonografisi çoğunlukla ilk seçenektir.
- Tanısal olmayan ultrasonografi: Seri muayene; deneyimli tekrar ultrasonografi, manyetik rezonans görüntüleme veya gerekçeli bilgisayarlı tomografi değerlendirilir.
- Komplikasyon kuşkusu: Cerrahi danışma ve yerel karın içi enfeksiyon protokolüne uygun antibiyotik geciktirilmez.
Önemli sınır: Seçilmiş komplike olmayan apandisit olgularında yalnız antibiyotikle tedavi düşünülebilir; bu yaklaşım her çocuk için standart değildir ve çocuk cerrahisi değerlendirmesi ile güvenilir izlem gerektirir.[6]
Koyu yeşil kusma ve bağırsak iskemisi
Bağırsak rotasyon bozukluğu–orta bağırsak volvulusu
Dar mezenter kökü çevresinde bağırsağın dönmesi; tıkanıklık, venöz göllenme, iskemi, nekroz, perforasyon ve şoka ilerleyebilir. Koyu yeşil safralı kusma özellikle yenidoğan ve sütçocuğunda temel alarmdır; ancak safrasız kusma veya yalnız karın ağrısı tanıyı dışlamaz.[8][9]
Türkçe görüntüleme bulgusu: Deneyimli ultrasonografide “girdap bulgusu”, mezenter damarları ve bağırsağın damar sapı çevresinde dönmesini gösterir. Üst gastrointestinal sistem kontrastlı incelemesi klasik başvuru yöntemidir; yerel uzmanlığa göre ultrasonografi ilk inceleme olabilir.[7][8]
İlk yaklaşım: Ağızdan alımı kesin, damar yolunu açın, dolaşım ve elektrolit bozukluklarını düzeltin, nazogastrik dekompresyonu değerlendirin; çocuk cerrahisi, radyoloji ve anesteziyi eş zamanlı haberdar edin.
Görüntüleme güvenliği
İlk incelemeyi doğru seçin; normal sonucu gereğinden fazla yorumlamayın
| Klinik kuşku | İlk yaklaşım | Kaçınılacak hata |
|---|---|---|
| İnvajinasyon | Deneyimli karın ultrasonografisi | Normal ilk muayene veya erken ishali güvence saymak |
| Testis torsiyonu | Acil cerrahi değerlendirme; ultrasonografi yalnız seçilmiş tanısı belirsiz olguda | Doppler için ameliyatı veya transferi geciktirmek |
| Adneks torsiyonu | Acil jinekoloji/cerrahi görüş; pelvik ultrasonografi destekleyici | Korunmuş arter akımıyla torsiyonu dışlamak |
| Orta riskli apandisit | Sağ alt kadran/karın ultrasonografisi | Bilgisayarlı tomografiyi otomatik ilk inceleme yapmak |
| Rotasyon bozukluğu–volvulus | Cerrahi ve çocuk radyolojisi eşgüdümünde ultrasonografi veya üst gastrointestinal sistem kontrastlı incelemesi | Normal direkt grafiyle tıkanıklık ya da volvulusu dışlamak |
Direkt karın grafisi rutin tarama testi değildir; tıkanıklık veya perforasyon kuşkusunda hedefli kullanılabilir. Normal grafi, invajinasyonu veya volvulusu dışlamaz.[1][2][7]
Sık tanısal hatalar
Bu cümleleri klinik gerekçe olarak kullanmayın
- “Ağrı kesici verirsem muayene bozulur.”
- “Çilek jölesi dışkı yok; invajinasyon değildir.”
- “İshal var; apandisit olamaz.”
- “Doppler akımı var; torsiyon dışlandı.”
- “Kusma yeşil değil; volvulus olamaz.”
- “Direkt grafi normal; cerrahi hastalık yoktur.”
- “Önce bütün tetkikler tamamlansın, sonra cerrahiyi ararım.”
Nöbet sonunda akılda kalacaklar
On kısa ve güvenli klinik mesaj
- 1. Koyu yeşil kusma bağırsak tıkanıklığı alarmıdır.
- 2. Ataklı ağrı ve aralarda düzelme invajinasyonu düşündürür.
- 3. Çilek jölesi görünümündeki dışkı geç bulgudur; beklenmez.
- 4. Alt karın ağrısında genital ve pelvik değerlendirme unutulmaz.
- 5. Torsiyon kuşkusunda ultrasonografi cerrahiyi geciktirmez.
- 6. İshal ve atipik ağrı apandisiti dışlamaz.
- 7. Analjezi verilir; muayene seri olarak yinelenir.
- 8. Tanısal olmayan ultrasonografi “normal” demek değildir.
- 9. Ağızdan alımı kesme, damar yolu ve danışma eş zamanlıdır.
- 10. Kötüleşme varsa tanıdan önce resüsitasyon başlatılır.
PedEmUP standart bölümü
Kötüleşen Çocuğa Yaklaşım
Şoku tanıyın ve resüsitasyonu başlatın
- 1. Kıdemli çocuk acil hekimini, çocuk cerrahisi, anestezi ve çocuk yoğun bakım ekiplerini çağırın.
- 2. Hava yolunu, solunumu, kalp hızını, kan basıncını, nabız niteliğini, kapiller geri dolum zamanını, ekstremite ısısını ve bilinci birlikte değerlendirin.
- 3. Damar içi veya kemik içi erişim sağlayın; kan şekeri, kan gazı/laktat, hemogram, elektrolitler ve kan grubu–uygunluk örneklerini klinik gereksinime göre alın.
- 4. İzotonik kristalloidi kurumun çocuk şok protokolüne göre küçük boluslar hâlinde uygulayın; her bolustan sonra perfüzyon ve akciğer bulgularını yeniden değerlendirin.
İskemi, perforasyon veya torsiyonda gecikmeyin
- • Ağızdan alımı kesin; belirgin tıkanıklıkta nazogastrik dekompresyonu planlayın.
- • Periton irritasyonu, serbest hava, şok veya bağırsak iskemisi kuşkusunda pnömatik/kontrast lavman girişiminden kaçının.
- • Torsiyon veya volvulus kuşkusu güçlü ve çocuk kararsızsa, görüntülemenin cerrahi değerlendirmeyi geciktirmesine izin vermeyin.
- • Perforasyon, sepsis veya nekrotik bağırsak kuşkusunda yerel karın içi enfeksiyon protokolüne göre antibiyotiği ve enfeksiyon odağının cerrahi kontrolünü geciktirmeyin.
- • Yerel olanak yetersizse, resüsitasyon sürerken üst merkeze transferi başlatın.
Doğrulanmış kaynaklar
Kaynakça ve doğrudan erişim bağlantıları
- 1
Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Abdominal pain – acute. Güncel sürüm 2026.
Akut karın ağrısında seri muayene, analjezi, kırmızı bayraklar, hedefli inceleme ve cerrahi danışma ilkeleri.
Kaynağı aç - 2
Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Intussusception. Güncel sürüm 2026.
İnvajinasyonun klinik görünümü, ultrasonografi, hava/kontrast lavmanıyla redüksiyon ve cerrahi eşikleri.
Kaynağı aç - 3
Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Acute scrotal pain or swelling. Güncel sürüm 2026.
Testis torsiyonunda zaman duyarlı cerrahi değerlendirme ve ultrasonografinin seçilmiş olgularla sınırlandırılması.
Kaynağı aç - 4
American College of Obstetricians and Gynecologists. Adnexal Torsion in Adolescents: Committee Opinion No. 783. Obstet Gynecol. 2019;134:e56–e63.
Adneks torsiyonunun klinik tanısı, Doppler akımının sınırlılıkları ve zamanında tanısal laparoskopi yaklaşımı.
Kaynağı aç - 5
American College of Radiology. ACR Appropriateness Criteria®: Suspected Appendicitis–Child.
Çocuklarda apandisit riskine göre ultrasonografi, manyetik rezonans görüntüleme ve bilgisayarlı tomografi seçimi.
Kaynağı aç - 6
Podda M, et al. Diagnosis and Treatment of Acute Appendicitis: 2025 Edition of the WSES Jerusalem Guidelines. JAMA Surg. 2026;161:283–295.
Akut apandisitte risk sınıflaması, görüntüleme, antibiyotik, ameliyat ve seçilmiş komplike olmayan olgularda ameliyatsız yaklaşım.
Kaynağı aç - 7
Nguyen HN, et al. Ultrasound for the Diagnosis of Malrotation and Volvulus in Children and Adolescents: A Systematic Review and Meta-analysis. Arch Dis Child. 2021;106:1171–1178.
Bağırsak rotasyon bozukluğu ve volvulusta ultrasonografinin tanısal doğruluğu ile üst gastrointestinal sistem kontrastlı incelemesinin yeri.
Kaynağı aç - 8
Yang X, et al. Identification and treatment of intestinal malrotation with midgut volvulus in childhood: a multicenter retrospective study. Front Pediatr. 2024;12:1390856.
Çocukluk çağında bağırsak rotasyon bozukluğu ve orta bağırsak volvulusunun yaşa göre değişen klinik görünümü ve tedavisi.
Kaynağı aç - 9
Karlslätt KS, et al. Intestinal malrotation in children: clinical presentation and outcome from birth through adulthood. J Pediatr Surg. 2024;59:33–40.
Yenidoğan döneminden erişkinliğe uzanan olgularda safralı ve safrasız kusma dâhil klinik başvuru örüntüleri.
Kaynağı aç - 10
Poonai N, et al. Opioid analgesia for acute abdominal pain in children: a systematic review and meta-analysis. Acad Emerg Med. 2014;21:1183–1192.
Çocuklarda akut karın ağrısında opioid analjezinin tanısal doğruluk ve komplikasyonlar üzerindeki etkisinin sistematik değerlendirmesi.
Kaynağı aç