Bağlama özgü endikasyon, bolus ve yeniden değerlendirme
%3 sodyum klorür; ağır semptomatik hiponatremi, travmatik beyin hasarında (TBH) intrakraniyal hipertansiyon ve diyabetik ketoasidoza (DKA) bağlı klinik serebral hasar gibi farklı fizyopatolojik durumlarda kullanılır. Aynı konsantrasyonun intravenöz (IV) bolus dozu, uygulama süresi, azami hacmi ve tedavi sonlanım ölçütü endikasyona ve seçilen protokole göre değişir.[1][3][4][5]
Institute for Safe Medication Practices (ISMP), %0,9’dan daha yoğun enjeksiyonluk sodyum klorür çözeltilerini yüksek riskli ilaç olarak sınıflandırır. Güvenli istem; klinik endikasyon, konsantrasyon, mL/kg, toplam mL, uygulama süresi, damar yolu, yeniden değerlendirme zamanı ve durdurma ölçütünü birlikte içermelidir.[7]
Düşük bir serum sodyumu, yüksek intrakraniyal basınç (İKB) ve DKA ilişkili serebral hasar aynı klinik durum değildir. Üçünde de %3 sodyum klorür kullanılabilse de hedeflenen fizyolojik yanıt ve yeniden doz kararı farklıdır.
Hiponatremide nörolojik belirti ve kroniklik; TBH’de İKB krizi; DKA’da ise serebral hasarın klinik uyarı bulguları değerlendirilir. DKA’da düşük ölçülen sodyum tek başına hipertonik tedavi endikasyonu değildir.[1][3][4]
“%3 sodyum klorür bolusu” yeterli bir istem değildir. mL/kg, hesaplanan toplam mL, varsa azami hacim, dakika, damar yolu, infüzyon cihazı ve tedavi hedefi açıkça yazılmalıdır.[1][6][7]
Bolus sonrasında nörolojik muayene, İKB yanıtı, serum sodyumu, dolaşım, diürez ve infüzyon bölgesi yeniden değerlendirilir. Tekrar doz otomatik değildir; önceden tanımlanmış hedefe dayanır.[1][3][4][6]
Aşağıdaki tablo, dört erişilebilir pediatrik kaynağın doğrudan karşılaştırmasıdır. Farklı dozları ortalamak veya bir protokolün azami hacmini başka bir protokole taşımak bilimsel değildir.
| Klinik bağlam ve kaynak | Bolus | Yeniden değerlendirme ve sınır |
|---|---|---|
| Ağır semptomatik hiponatremi — Children’s Health Queensland (CHQ), 2026 | 3 mL/kg, 30 dakikada | İnfüzyon biter bitmez serum sodyumu ölçülür; yaklaşık 6 mmol/L artış hedeflenir. Belirti sürüyor ve sodyum <125 mmol/L ise aynı bolus yinelenebilir.[1] |
| Travmatik intrakraniyal hipertansiyon — Brain Trauma Foundation (BTF) | 2–5 mL/kg, 10–20 dakikada | Düzey II öneridir ve hedef akut İKB kontrolüdür. Sürekli infüzyon 0,1–1,0 mL/kg/saat aralığında, İKB <20 mmHg için gereken en düşük hızla önerilir; bu ayrı bir yoğun bakım stratejisidir.[3] |
| DKA ilişkili serebral hasar — Royal Children’s Hospital Melbourne (RCH) | 3 mL/kg, 15 dakikada | Tedavi için görüntüleme beklenmez. On beş dakika içinde yanıt yoksa tekrar doz çocuk yoğun bakım uzmanıyla görüşülür.[4] |
| DKA ilişkili serebral hasar — Kanada Pediatri Derneği (CPS) | 5 mL/kg, 10–15 dakikada; en çok 250 mL | Baş 30° yükseltilir, izotonik sıvı sürdürülür, yeterli perfüzyon korunabiliyorsa devam sıvısı %75’e azaltılır ve kritik bakım görüşü alınır.[5] |
BTF, refrakter İKB için %23,4 sodyum klorürü 0,5 mL/kg, en çok 30 mL olarak Düzey III öneriyle belirtir. Perth Children’s Hospital (PCH) bu konsantrasyonu yalnız santral damar yolundan ve kritik bakım ortamında uygular. %3 ile %23,4 çözeltiler aynı hacimde değiştirilemez.[3][6]
Hiperglisemi, suyu hücre dışına çekerek ölçülen sodyumu düşürebilir. DKA’da %3 sodyum klorür, yalnız düşük ölçülen sodyumu “düzeltmek” için rutin verilmez; klinik serebral hasar kuşkusunda hiperozmolar tedavi olarak kullanılır. Düzeltilmiş sodyum ve efektif osmolalite seyri ayrıca izlenir.[1][4][5]
Türkiye’de erişilebilen ürün bilgisindeki bileşim, konsantrasyon hesabının bağımsız olarak doğrulanmasını sağlar; pediatrik doz için kaynak oluşturmaz. Ürün belgesindeki miliekivalan (mEq) değerleri aşağıda hacim birimine dönüştürülmüştür.
30 mg/mL
0,513 mEq/mL
0,513 mEq/mL
Hipertonik çözelti
Bu araç doz seçmez. Önce yayımlanmış bir protokol seçilir; hesaplanan değerler istem, ürün etiketi ve infüzyon cihazıyla bağımsız olarak karşılaştırılır. Ondalık değerlerde nokta veya virgül kullanılabilir.
mL
mmol
mL/saat
mmol/L
Seçili protokol notu: 3 mL/kg, 15 dakikada; yanıt yoksa 15 dakika içinde yoğun bakımla tekrar doz görüşülür. Hesaplayıcıdaki 8 mmol/L/24 saat alarmı, RCH’nin nöbeti olmayan çocuk için bildirdiği sınırı görünür kılar. Children’s Health Queensland ağır semptomatik hiponatremide ilk 24 saat için 10 mmol/L üst sınır bildirir; akut kurtarma hedefi ile toplam düzeltme sınırı aynı kavram değildir.[1][2]
Serum sodyumu önemli bir güvenlik değişkenidir; ancak nörolojik durum, İKB, hemodinami, böbrek işlevi, diürez, asit–baz dengesi ve damar yolu birlikte izlenmeden tek başına yeterli değildir.
| Değişken | Ne zaman? | Karara etkisi |
|---|---|---|
| Nörolojik durum | Bolus öncesi, uygulama sırasında ve hemen sonrasında; klinik riske göre sık | Bilinç, pupiller, nöbet, baş ağrısı, kusma, bradikardi ve solunum değişikliği tedavi yanıtı veya kötüleşmeyi gösterir.[1][4][5] |
| Serum sodyumu | Hiponatremi bolusundan hemen sonra; sürekli infüzyonda saatlik; diğer bağlamlarda protokole göre 2–4 saatlik | Belirti çözülmesi, toplam artış ve yeniden doz kararını yönlendirir. Örnekleme aralığı klinik değişimde kısaltılır.[1][6] |
| İKB ve serebral perfüzyon | Monitör varsa sürekli; her bolusla zaman eşleştirilmiş | Travmatik intrakraniyal hipertansiyonda etkinlik, serum sodyumundan çok İKB yanıtı ve bütün nöroprotektif hedeflerle değerlendirilir.[3] |
| Sıvı dengesi ve idrar çıkışı | Saatlik | Yeni poliüri hızlı serbest su kaybını ve sodyumun aşırı yükselmesini; oligüri ise sodyum ve hacim birikimi riskini artırabilir.[1][6] |
| Klorür, bikarbonat, potasyum, kreatinin ve osmolalite | Başlangıçta ve klinik bağlama göre seri | Hiperkloremik asidoz, hipokalemi, böbrek hasarı, hiperozmolarite ve tedavi birikimini saptamaya yardımcı olur.[6][8] |
| Periferik infüzyon bölgesi | Uygulama boyunca doğrudan görünür; PCH protokolünde en az 30 dakikada bir | Ağrı, yanma, şişlik, solukluk, sızıntı veya akış değişikliği ekstravazasyon kuşkusu doğurur.[6][9] |
Ticari olarak hazırlanmış, berrak ve bütünlüğü korunmuş %3 çözelti kullanılması konsantrasyon hazırlama hatasını azaltır. Yatak başında daha yoğun sodyum klorürden seyreltme, ancak eczane tarafından doğrulanmış kurum prosedürü varsa yapılmalıdır.[6][8]
Santral damar yolu tercih edilebilir; ancak ağır semptomatik hastada erişim için beklemek tedaviyi geciktirmemelidir. İyi çalışan periferik yol, doğrudan ve sık bölge izlemiyle acil uygulama için kullanılabilir. Tekrarlayan boluslar veya sürekli infüzyon için damar yolu stratejisi yeniden değerlendirilir.[1][6]
BTF, pediatrik travmatik intrakraniyal hipertansiyonda %3 sodyum klorür bolusunu İKB kontrolü için Düzey II öneriyle destekler. Sürekli infüzyon ve refrakter İKB’de %23,4 çözelti önerileri Düzey III’tür. Bu sınıflama, bolus dozunun kılavuz desteğinin diğer iki stratejiden daha güçlü olduğunu; ancak kanıtın bütün hasta merkezli sonuçları kesinleştirmediğini gösterir.[3]
Yirmi sekiz çocuk yoğun bakım biriminde yürütülen 445 hastalık prospektif kohortta %3 sodyum klorür ile mannitol arasında düzeltilmiş mortalite, taburculuk işlevsel durumu veya üçüncü ay işlevsel sonuçları açısından anlamlı fark gösterilmedi. Çalışma gözlemseldi; tedavi seçimi standartlaştırılmadı ve İKB izlemi sınırlıydı. Bu nedenle üstünlük veya eşdeğerlik kanıtı olarak yorumlanamaz.[10]
PedEmUP standart bölümü
Devam eden %3 sodyum klorürü durdurun; serum sodyumu ve osmolaliteyi acilen yineleyin, saatlik idrar çıkışını ve bütün sıvı kaynaklarını doğrulayın. Kontrollü yeniden düşürme veya desmopressin yalnız ilgili uzman ekip tarafından, belirlenmiş protokolle planlanmalıdır.[1][2]
İnfüzyonu durdurun; kanülü başlangıçta çıkarmayın ve hattı yıkamayın. Küçük enjektörle kalan sıvıyı aspire etmeyi deneyin, ekstremiteyi bası uygulamadan yükseltin, alanı işaretleyip fotoğraflayın ve nörovasküler durumu değerlendirin. Kompartman sendromu veya nörovasküler bozulma cerrahi acildir.[9]
İnfüzyonu durdurun; oksijenlenme, ventilasyon, kan basıncı, perfüzyon, akciğer bulguları, sıvı dengesi ve böbrek işlevini yeniden değerlendirin. Pulmoner ödem, hipervolemi, hipernatremi, hiperkloremik asidoz ve eşlik eden hastalıkları ayırın; ek bolusu otomatik vermeyin.[6][8]
Torbayı, istemi, hazırlanmış etiketi, pompa kanalını, mL/saat değerini, uygulama süresini ve hastaya ulaşan hattı iki klinisyenle doğrudan karşılaştırın. Klinik stabilizasyonla eş zamanlı olarak ilaç güvenliği bildirim ve inceleme sürecini başlatın.[7]
Her soruda tek en uygun yanıt vardır. Seçimin ardından bilimsel gerekçe ve ilgili kaynaklar görünür.
Pediatrik kılavuzlar, ilaç monografı, ilaç güvenliği belgesi, Türkiye ürün bilgisi ve güncel hakemli çalışma 3 Ağustos 2026 tarihinde erişim ve hedef uygunluğu açısından yeniden kontrol edilmiştir.
Children’s Health Queensland. Treatment of Severe Hyponatraemia in Children. CHQ-GDL-04112, Version 4.0. Effective 26 June 2026.
Ağır semptomatik hiponatremide %3 sodyum klorür bolusu, yeniden ölçüm, hedef artış, tekrarlama, damar yolu ve aşırı düzeltme güvenliği.
Kaynağı görüntüleRoyal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Hyponatraemia. Updated November 2023.
Hiponatreminin klinik sınıflaması, nöbetin acil niteliği, hacim durumuna dayalı değerlendirme ve nöbeti olmayan çocukta 24 saatlik düzeltme sınırı.
Kaynağı görüntüleBrain Trauma Foundation. Guidelines for the Management of Pediatric Severe Traumatic Brain Injury, Third Edition: Hyperosmolar Therapy.
Travmatik intrakraniyal hipertansiyonda %3 sodyum klorür bolusu ve sürekli infüzyonuna ilişkin öneriler ile refrakter durumda %23,4 çözeltiye ilişkin kanıt düzeyi.
Kaynağı görüntüleRoyal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Diabetic ketoacidosis. Updated July 2025.
Diyabetik ketoasidozda klinik serebral hasarın görüntüleme beklenmeden tedavisi ve %3 sodyum klorür için kuruma özgü bolus şeması.
Kaynağı görüntüleGripp KE, Trottier ED, Thakore S, Sniderman J, Lawrence S. Current recommendations for management of paediatric diabetic ketoacidosis. Paediatr Child Health. 2023;28:128–132.
Kanada Pediatri Derneğinin diyabetik ketoasidoza bağlı serebral hasarda klinik yaklaşımı, hiperozmolar bolus seçeneği ve azami hacmi.
Kaynağı görüntülePerth Children’s Hospital. Sodium Chloride 3% and 23.4% (Hypertonic Saline) Medication Monograph. Approved August 2025.
Çocuklarda endikasyona göre belirlenen dozlar, hazır ürün kullanımı, periferik uygulama koşulları, serum sodyumu ve infüzyon bölgesinin izlenmesi.
Kaynağı görüntüleInstitute for Safe Medication Practices. ISMP List of High-Alert Medications in Acute Care Settings, 2024.
Enjeksiyonluk %0,9’dan daha yoğun sodyum klorür çözeltilerinin yüksek riskli ilaç olarak sınıflandırılması.
Kaynağı görüntülePolifarma. POLİFLEKS %3 Hipertonik Sodyum Klorür I.V. İnfüzyon İçin Çözelti — Kısa Ürün Bilgisi.
Türkiye’deki bir ticari ürün için 3 g/100 mL bileşim, 513 mEq/L sodyum ve klorür içeriği ile 1027 mOsm/L osmolarite bilgisi.
Kaynağı görüntüleRoyal Children’s Hospital Melbourne. Peripheral extravasation injuries: Initial management and washout procedure. Updated December 2023.
%3 ve daha yoğun sodyum klorürün yüksek riskli ekstravazasyon ajanı olarak sınıflandırılması ve ilk müdahale basamakları.
Kaynağı görüntüleChong SL, et al. Clinical Outcomes of Hypertonic Saline vs Mannitol Treatment Among Children With Traumatic Brain Injury. JAMA Netw Open. 2025;8:e250438.
Orta–ağır pediatrik travmatik beyin hasarında %3 sodyum klorür ile mannitolü karşılaştıran çok merkezli prospektif gözlemsel çalışma ve nedensel yorum sınırları.
Kaynağı görüntüle