Hipotansiyonu beklemeyin
Taşikardi, zayıf periferik nabız, uzamış KGDZ, soğuk ekstremiteler, bilinç değişikliği ve azalan idrar çıkışı kan basıncından önce ortaya çıkabilir.[2][3]
Ana sayfaya dön
Hata Atlası 02Çocuk TravmasıTanısal güvenlikGüncelleme: 8 Ağustos 2026
Hemodinamik olarak iyi görünmek kanama olmadığını göstermez
Travmada Yanlış Güven: Normal Kan Basıncı Gizli Kanamayı Dışlar mı?
Çocuk, sistemik vasküler direnci ve kalp hızını artırarak kan basıncını önemli kan kaybına kadar koruyabilir. Bu nedenle tek bir normal kan basıncı ölçümü; yeterli doku perfüzyonunu, stabil klinik seyri veya toraks, abdomen, pelvis, retroperiton ve uzun kemiklerde kanama bulunmadığını göstermez.[1][2][3]
30 saniyelik güvenlik özeti
Normal kan basıncı, çocukta hemorajik şoku dışlama testi değildir
Negatif FAST son nokta değildir
Hemodinamik olarak stabil çocukta negatif FAST, intraabdominal yaralanmayı dışlamaz; mekanizma ve klinik kuşku sürüyorsa ileri değerlendirme gerekir.[6]
Tek laboratuvar değerine kapanmayın
Başlangıç hemoglobini, laktat veya base deficit tek başına kanamayı dışlamaz. Sonuçlar seri fizyoloji ve uygulanan tedavilerle birlikte yorumlanır.[13][14]
Olgu başlangıcı
Kan basıncı normal; dolaşım gerçekten yeterli mi?
Dokuz yaşında, 32 kg çocuk; araç dışı trafik kazasından 25 dakika sonra getiriliyor. Uyanık, sorulara yanıt veriyor ve belirgin dış kanama görülmüyor.
Kan basıncı
108/68 mmHg
Kalp hızı
124/dakika
Solunum sayısı
26/dakika
SpO₂
Oda havasında %99
KGDZ
4 saniye
Periferik nabız
Zayıf
Ekstremiteler
Soğuk ve soluk
Muayene
Sol üst kadranda hassasiyet
Kompanse şok
Dolaşımı tek bir eşikle değil, çoklu bulgular ve eğilimle değerlendirin
Hiçbir tek bulgu yeterince duyarlı ve özgül değildir. Ağrı, korku, ateş ve hipotermi bazı göstergeleri etkileyebilir; klinik anlam bulguların birlikteliği ve zaman içindeki değişiminden doğar.
| Fizyolojik bulgu | Erken bulgu | Geç dönem dekompansasyon bulgusu | Klinik yorum |
|---|---|---|---|
| Kalp hızı ve nabız | Açıklanamayan veya artan taşikardi; periferik nabızlarda zayıflama | Santral nabızların zayıflaması; ölüm öncesi bradikardi (preterminal bradikardi) | Ağrı ve kaygı ayırıcı tanıda yer alır; tedavi sonrasındaki klinik seyir belirleyicidir. |
| Periferik perfüzyon | Uzamış KGDZ, soğuk ekstremiteler, solukluk veya beneklenme | Belirgin vazokonstriksiyon ve yaygın hipoperfüzyon | KGDZ sıcaklık ve çevreden etkilenir; nabız ve cilt bulgularıyla birlikte değerlendirilir. |
| Bilinç | Kaygı, huzursuzluk, davranış değişikliği | Letarji, konfüzyon, yanıt azalması | Hipoksi, hipoglisemi ve travmatik beyin hasarı eş zamanlı dışlanır. |
| Solunum | Açıklanamayan taşipne; metabolik asidoza eşlik eden derin solunum | Yorgunluk, düzensiz veya yetersiz solunum | Toraks yaralanması ve ağrı da solunum paternini değiştirebilir. |
| Kan basıncı | Korunmuş olabilir; nabız basıncının daralması kuşku doğurabilir | Hipotansiyon | Hipotansiyon, çocukta dolaşım rezervinin tükendiğini düşündüren geç bulgudur. |
| İdrar çıkışı | Azalma | Oligüri veya anüri | Zaman, bazal durum ve kateterizasyon gerekliliği klinik bağlamda değerlendirilir. |
Şok indeksi ve SIPA: Şok indeksi, kalp hızının sistolik kan basıncına bölünmesiyle hesaplanır; çocuk yaşına uyarlanmış şok indeksi (SIPA) yaşa özgü eşikler kullanır. Bu ölçümler risk sınıflamasına katkı sağlayabilir; ancak 2024 meta-analizinde sınırlı duyarlılık ve orta düzey ayırt edicilik gösterdiğinden kanamayı dışlamak veya resüsitasyon kararını tek başına vermek için kullanılmamalıdır.[9]
Anatomik arama
Kan görünmüyorsa, kanama olmadığı sonucuna varmayın
Dolaşım bozukluğu bulunan çocukta kanama bölgeleri birincil değerlendirme sırasında sistematik olarak aranır; eş zamanlı olarak obstrüktif, nörojenik ve kardiyojenik nedenler de değerlendirilir.
Dış ortam
Saçlı deri dâhil tüm yüzeyler, bandaj ve giysiler; açık yaralar ve amputasyonlar
Toraks
Masif hemotoraks ve intratorasik damar yaralanması; çocukta dış duvar bulguları sınırlı olabilir
Abdomen
Karaciğer, dalak, böbrek, mezenter ve içi boş organ yaralanmaları; hassasiyet veya distansiyon gecikebilir
Pelvis ve retroperiton
Kanama klinik olarak görünmeyebilir; yüksek enerjili mekanizma ve pelvik yaralanmada kuşku sürdürülür
Uzun kemikler
Özellikle femur kırıkları ve çoklu kırıklar; dışarıdan görünmeyen önemli kan kaybı gelişebilir
Baş
Özellikle bebekte saçlı deri ve intrakraniyal kanama; bilinç değişikliğinin çoklu nedenleri birlikte araştırılır
Kanama bölgelerinin sınıflaması RCH pediatrik travma primer değerlendirmesiyle uyumludur.[1][10][11]
Yanlış güven kaynakları
Normal sonuçların neyi dışlamadığını açıkça tanımlayın
| Bulgular/test | Sağladığı bilgi | Tek başına dışlamadığı durum |
|---|---|---|
| Normal kan basıncı | Ölçüm anındaki arteriyel basınç | Kompanse hemorajik şok, azalmış dolaşan hacim ve bozulmuş periferik perfüzyon |
| Normal SpO₂ | Hemoglobin oksijen doygunluğu tahmini | Düşük kardiyak debi, anemi, azalmış toplam oksijen sunumu ve gizli kanama |
| Negatif FAST | İncelenen pencerelerde serbest sıvı görülmemesi | Küçük hemoperitoneum, retroperitoneal yaralanma ve serbest sıvı oluşturmayan organ yaralanması |
| Normal başlangıç hemoglobini | Örnekleme anındaki hemoglobin konsantrasyonu | Akut kan kaybı; kan hacmi ve devam eden kanama miktarı |
| Normal tek laktat/base deficit | Ölçüm anındaki metabolik bozulma hakkında yardımcı veri | Erken veya bölgesel hipoperfüzyon; sonraki klinik kötüleşme |
| Normal ilk karın muayenesi | O andaki muayene bulguları | Gecikmiş periton bulguları, güvenilmez muayene veya erken intraabdominal yaralanma |
Görüntüleme kararı
Fizyolojik duruma göre doğru soruyu, doğru yöntemle yanıtlayın
Yanıtsız veya kötüleşen dolaşım
Resüsitasyon ve kanamanın kesin kontrolü önceliklidir. Yatak başı ultrasonografi karar sürecini destekleyebilir; ancak BT için resüsitasyon veya ameliyathane/girişimsel radyoloji geciktirilmez.[1][4]
Resüsitasyona yanıt veren çocuk
Yanıtın sürüp sürmediği seri değerlendirmelerle belirlenir. Kanama kuşkusu sürüyorsa anatomik değerlendirme geciktirilmez; yeniden kötüleşme geçici yanıtı gösterir.[4]
Hemodinamik olarak normal çocuk
BT otomatik değildir. Mekanizma, güvenilir seri muayene ve doğrulanmış risk araçlarıyla düşük risk belirlenir; klinik kuşku varsa intravenöz kontrastlı BT uygun olabilir.[4][5]
PECARN künt abdominal travma kuralı: dışlama amacı ve sınırı
Aşağıdaki yedi değişkenin hiçbirinin bulunmaması, akut girişim gerektiren intraabdominal yaralanma açısından çok düşük riskli grubu tanımlar: abdominal duvar travması veya emniyet kemeri izi, Glasgow Koma Skoru’nun 14’ün altında olması, abdominal hassasiyet, toraks duvarı travması, abdominal ağrı yakınması, solunum seslerinde azalma ve kusma. 2024 prospektif doğrulamada kuralın duyarlılığı %100 (%95 güven aralığı %98–100), negatif öngörü değeri %100 (%95 güven aralığı %99,9–100) bulunmuştur.[5]
Uygun kullanım: Kural, belirtilen kapsam içindeki künt travmalı çocuklarda akut girişim gerektiren yaralanma açısından çok düşük riskli grubu belirlemeye yardımcı olur. Herhangi bir değişkenin pozitif olması doğrudan BT zorunluluğu anlamına gelmez; penetran travmada, muayene bulgularının güvenilir biçimde değerlendirilemediği durumlarda veya başka yüksek riskli klinik bağlamlarda bu karar kuralı kullanılmaz.
Aktif öğrenme
Karar noktalarını sınayın
Her soruda tek en uygun yanıtı seçin; gerekçeler seçimden sonra görünür.
Soru 1
Dokuz yaşındaki çocuk araç dışı trafik kazası sonrası uyanık ve konuşuyor. Kan basıncı 108/68 mmHg; kalp hızı 124/dakika, ekstremiteleri soğuk, periferik nabızları zayıf ve kapiller geri dolum zamanı (KGDZ) 4 saniyedir. En uygun yorum hangisidir?
Soru 2
Hemodinamik olarak stabil, künt gövde travmalı çocukta FAST incelemesi negatiftir. En doğru yaklaşım hangisidir?
Soru 3
Yüksek enerjili travmadan 20 dakika sonra ölçülen hemoglobin 12,3 g/dL’dir. Bu sonuç nasıl yorumlanmalıdır?
Soru 4
İzlemde çocuk somnolan hâle geliyor; kalp hızı 142/dakika, kan basıncı düşme eğiliminde, KGDZ 5 saniye ve karın distansiyonu artıyor. Öncelik hangisidir?
Kötüleşen çocuğa yaklaşım
Fizyoloji bozuluyorsa tanı ve kanama kontrolü eş zamanlı ilerlemelidir
1. Destek düzeyini artırın ve yeniden cABCDE uygulayın
Travma ekibini, çocuk cerrahisini, çocuk yoğun bakımı, anesteziyi, kan bankasını ve girişimsel radyolojiyi yerel olanaklara göre erken etkinleştirin.
2. Kanamayı kontrol edin
Dış kanamada doğrudan bası veya uygun turnike; hemodinamik bozulmayla birlikte kuşkulu instabil pelviste pelvik stabilizasyon; uzun kemik yaralanmalarında uygun immobilizasyon uygulayın.
3. Oksijen sunumunu ve ısıyı koruyun
Hava yolu ve ventilasyonu değerlendirip destekleyin; hipoksemi ve hipotermiyi önleyin. Isıtılmış sıvı/kan ürünleri ve aktif ısıtma kullanın.
4. Damar veya kemik içi erişim sağlayın
Uygun damar erişimini hızla kurun; hemogram, kan grubu/çapraz karşılaştırma, kan gazı, laktat/base deficit, koagülasyon, fibrinojen ve iyonize kalsiyumu yerel protokole göre değerlendirin.
5. Kanamayı durdurmaya yönelik kan ürünü resüsitasyonunu başlatın
Şüpheli ciddi kanamada tekrarlayan yüksek hacimli kristaloid yerine kan ürünlerini ve kurumun masif kanama protokolünü önceliklendirin; tedaviyi çocuğun klinik yanıtına göre yeniden değerlendirin.
6. Antifibrinolitik tedaviyi, özellikle traneksamik asidi değerlendirin
Yaralanmadan sonraki ilk 3 saat içinde şüpheli veya doğrulanmış majör kanamada traneksamik asidi kurumun pediatrik travma protokolüne göre uygulayın. RCH birincil değerlendirme kılavuzu hemodinamik bozulmada 15 mg/kg dozunu belirtir.
7. Kanamanın kesin kontrolünü geciktirmeyin
Hemodinamik olarak kötüleşen veya resüsitasyona yanıtsız çocukta ameliyathane ya da girişimsel radyolojiye geçişi BT veya tekrarlayan yatak başı testleri için ertelemeyin.
8. Her müdahale sonrası yanıtı kaydedin
Kalp hızı, kan basıncı, nabız niteliği, KGDZ, ekstremite ısısı, bilinç, solunum, idrar çıkışı ve laboratuvar eğilimini birlikte izleyin. Geçici düzelmeyi kalıcı stabilite olarak yorumlamayın.
Bu bölüm yerel travma ve masif kanama protokolleriyle birlikte uygulanmalıdır. Kan ürünü stratejisi ve traneksamik asit önerilerindeki pediatrik kanıt kesinliği sınırlıdır; öneriler güncel uzlaşı ve kılavuzlarla uyumlu biçimde sunulmuştur.[1][4][7][8]
Güvenli devir teslim
Sayıyı değil, klinik seyri devredin
ÇOCUK TRAVMA — GİZLİ KANAMA GÜVENLİ DEVİR • Mekanizma ve yaralanma zamanı: • Yaş / ağırlık: • Seri kalp hızı ve kan basıncı: • Nabız niteliği / KGDZ / ekstremite ısısı: • Bilinç ve klinik seyir: • Olası kanama bölgeleri: • FAST sonucu ve inceleme zamanı (negatif sonuç dışlatmaz): • Hemoglobin, kan gazı, laktat/base deficit ve koagülasyon: • Verilen sıvı/kan ürünü ve klinik yanıt: • Planlanan görüntüleme, konsültasyon ve kanamanın kesin kontrolü için plan: • Yeniden değerlendirme zamanı ve sorumlu hekim:
Tanısal güvenlik
Hatanın oluşma süreci
Bilgi toplama hatası
Tek kan basıncı ölçümü kaydedilir; periferik perfüzyon, mekanizma, seri muayene ve verilen tedaviye yanıt eksik belgelenir.
Yorumlama hatası
“Normotansif” etiketi “kanama yok” sonucuna dönüştürülür; negatif FAST veya normal hemoglobin erken tanısal kapanmayı güçlendirir.
Sistem hatası
Yeniden değerlendirme zamanı ve sorumlusu tanımlanmaz; kan bankası, cerrahi ve transfer iletişimi fizyolojik kötüleşmeye kadar ertelenir.
Doğrulanmış kaynaklar
Kaynakça ve doğrudan erişim bağlantıları
Kılavuzlar ve hakemli çalışmalar 8 Ağustos 2026 tarihinde erişim ve içerik uygunluğu açısından kontrol edilmiştir.
1
Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Trauma – primary survey.
Çocuk travmasında cABCDE yaklaşımı, olası kanama bölgelerinin sistematik aranması, pediatrik eFAST incelemesinin sınırlı rolü, erken cerrahi ve girişimsel radyoloji görüşü ile yeniden değerlendirme ilkeleri.
Kaynağa eriş2
Royal Children’s Hospital Melbourne. Paediatric Trauma Manual: Circulation management.
Hipotansiyonun çocukta geç şok bulgusu olduğu; nabız niteliği, kapiller geri dolum zamanı, cilt, bilinç ve idrar çıkışının birlikte değerlendirilmesi gerektiği.
Kaynağa eriş3
Royal Children’s Hospital Melbourne. Paediatric Trauma Manual: How are children different?
Çocukların kan basıncını önemli intravasküler kayba kadar koruyabilmesi, küçük mutlak kan kayıplarının klinik önemi ve çocuk anatomisinin torakoabdominal yaralanmalar üzerindeki etkisi.
Kaynağa eriş4
National Institute for Health and Care Excellence. Major trauma: assessment and initial management. NICE Guideline NG39. Published February 17, 2016.
Şüpheli hemorajide görüntüleme stratejisi; resüsitasyona yanıt veren veya hemodinamisi normal hastada acil bilgisayarlı tomografi değerlendirmesi ve instabil hastada kanama kontrolünün önceliği.
Kaynağa eriş5
Holmes JF, et al. PECARN prediction rules for CT imaging of children presenting to the emergency department with blunt abdominal or minor head trauma: a multicentre prospective validation study. Lancet Child Adolesc Health. 2024;8(5):339–347.
Künt abdominal travmada akut girişim gerektiren intraabdominal yaralanma için PECARN kuralının 7.542 çocukta prospektif dış doğrulaması.
Kaynağa eriş6
Liang T, Roseman E, Gao M, Sinert R. The Utility of the Focused Assessment With Sonography in Trauma Examination in Pediatric Blunt Abdominal Trauma: A Systematic Review and Meta-Analysis. Pediatr Emerg Care. 2021;37:108–118.
Sekiz prospektif çalışmada FAST için havuzlanmış duyarlılığın %35, özgüllüğün %96 bulunması; negatif FAST sonucunun ileri değerlendirme gereksinimini tek başına ortadan kaldırmaması.
Kaynağa eriş7
Russell RT, et al. Pediatric Traumatic Hemorrhagic Shock Consensus Conference Recommendations. J Trauma Acute Care Surg. 2023;94:S2–S10.
Pediatrik travmatik hemorajik şokta kristaloid yerine kan ürünlerinin önceliklendirilmesi, düşük titreli grup O tam kan, dengeli hemostatik resüsitasyon ve antifibrinolitik tedaviye ilişkin uzlaşı önerileri.
Kaynağa eriş8
Lasa JJ, et al. Part 8: Pediatric Advanced Life Support: 2025 American Heart Association and American Academy of Pediatrics Guidelines. Circulation. 2025;152:S479–S537.
Travma sonrası hipotansif hemorajik şokta, süren sıvı ve kan ürünü resüsitasyonu için mevcutsa kristaloid yerine kan ürünlerinin kullanılmasının uygun olduğuna ilişkin güncel öneri ve kanıt sınırlılıkları.
Kaynağa eriş9
Yoon SH, Shin SJ, Kim H, Roh YH. Shock index and shock index, pediatric age-adjusted as predictors of mortality in pediatric patients with trauma: A systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2024;19:e0307367.
Şok indeksi ve çocuk yaşına uyarlanmış şok indeksinin prognostik performansı; SIPA için hastane başvurusunda havuzlanmış duyarlılık %58 ve özgüllük %72 olduğundan tek başına dışlama aracı olarak kullanılmaması.
Kaynağa eriş10
Royal Children’s Hospital Melbourne. Paediatric Trauma Manual: Abdominal injury.
Çocukta karın muayenesinin sınırlılıkları, emniyet kemeri ve gidon izleri, distansiyon, hassasiyet ve periton bulguları ile yakın ve sürekli gözlem gerekliliği.
Kaynağa eriş11
Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Trauma – Pelvic injury.
Çocuklarda pelvik kırığın yüksek enerjili mekanizma ve eşlik eden yaralanmalarla ilişkisi; kanamanın sıklıkla venöz ve retroperitoneal olması nedeniyle yüksek klinik kuşku gerektirmesi.
Kaynağa eriş12
American College of Surgeons Trauma Quality Improvement Program. Best Practices Guidelines in Imaging. 2018.
Travmada görüntüleme yönteminin fizyolojik durum ve yaralanma biçimine göre seçilmesi; travmada odaklanmış ultrasonografik değerlendirmenin (FAST) ve bilgisayarlı tomografinin farklı klinik rollerinin tanımlanması.
Kaynağa eriş13
Stottlemyre RL, et al. Hemodilution in pediatric trauma: Defining the expected hemoglobin changes after crystalloid administration. J Pediatr Surg. 2023;58:720–725.
Travma sonrasında hemoglobin değişiminin yalnız kanamayla değil uygulanan kristaloid hacmi ve hemodilüsyonla da ilişkili olduğunu gösteren pediatrik çalışma.
Kaynağa eriş14
Kawai Y, et al. Significance of initial hemoglobin levels in severe trauma patients without prehospital fluid administration: a single-center study. J Intensive Care. 2021;9:75.
Erken hemoglobin konsantrasyonunun kanama değerlendirmesinde tek başına yeterli olmadığını ve klinik bağlamla birlikte yorumlanması gerektiğini destekleyen travma kohortu.
Kaynağa eriş